Alles is absurd in Het Proces

Door: Nynke Broersma 

Kafka.. Kafka.. vage herinneringen aan kakkerlakken en Duits op de middelbare school komen bovendrijven. Ik ben uitgenodigd voor een open repetitie van het Groningen Studenten Toneel (GST) omdat zij 15, 16, 17, en 18 juni Het Proces van Franz Kafka gaan spelen, dus tijd voor wat research ’s middags. Er hoeft geen gelukkig geen scriptie te komen dus Wikipedia voldoet. “Franz Kafka was een Duitstalige schrijver..” Aha, dat  verklaart de connectie met de middelbare school. Iets met een leeslijst. En de hoofdpersoon uit De Gedaanteverwisseling blijkt een man te zijn die in een tor verandert, geen kakkerlak. Wat me al die jaren na het lezen van De Gedaanteverwisseling vooral nog bijstaat is verwarring en surrealisme. Iets dat in Het Proces ook lijkt terug te komen, zo is te lezen in de omschrijving va het stuk: “[Jozef K] komt terecht in een bizarre wereld, een doolhof, waarin logica lijkt te wijken voor angst, schuld en de macht van onzichtbare rechters”. Mijn interesse is gewekt.

“Goedenavond, wij hebben al een takkelange dag achter de rug”, zo begint regisseuse Jet Kragt de open repetitie in een goed gevuld Usva-theater. “We hopen dat jullie een idee kunnen krijgen waar het stuk over gaat”, zegt Jet, om er vervolgens aan toe te voegen: “Dat was voor ons ook wel even puzzelen. Alles is absurd. Gebeuren dingen echt of is het enkel in Jozef K’s hoofd?”. Oké, nu ben ik echt heel benieuwd naar wat voor stuk dit gaat worden.

proces2

De groep begint met het langsgaan van een aantal scènes, vooral om te kijken hoe de overgangen zo soepel mogelijk kunnen verlopen. Dat betekent veel geschuif met rekwisieten en een snelle doorloop. Maar toch krijg je ook door deze fragmenten al een beeld van het Het Proces. Wat hierin vooral opvalt is dat er meer humor en energie inzit dan ik van tevoren had gedacht. Bram de Weerd, commissaris intern van het GST bestuur, vertelt mij achteraf dat dit ook nodig is: “Sommige stukken zijn vrij lang, en om die reden wisselen we stukken met tekst af met stukken met meer energie.” Dit is iets wat regisseuse Jet herhaaldelijk benadrukt tijdens de repetitie: “Niet gaan zitten, je raakt je energie kwijt!” roept ze naar één van de acteurs tijdens een bepaalde scène.

Maar waar gáát het stuk nou over? “Josef K […] wordt van zijn bed gelicht en gearresteerd, zonder te weten waarvoor. Overtuigd van zijn onschuld gaat K de strijd aan. Maar iedere keer als hij een poging doet het raadsel te ontcijferen, verschuift als in een droom de werkelijkheid en raakt hij verder verstrikt”, aldus de omschrijving van Het Proces. Marie Seck, commissaris spelersbegeleiding en regie in het GST bestuur, is zich er van bewust dat dit een heel ander stuk is dan Festen: “Het is spannend wat het publiek er van vindt, maar het is ook goed om het publiek en studenten uit te dagen. We zijn erg fan van Toneelgroep Oostpool (voor wie Joeri Vos de bewerking schreef die het GST nu aanhoudt, red.), wat meespeelde om voor dit stuk te kiezen”.

proces3

Het Proces is een stuk dat veel ruimte laat voor interpretatie. Gaat het over bureaucratie? Controle over je eigen leven? De wet? Het lijkt me lastig voor een toneelgroep om een dergelijk stuk op te voeren. “Het staat niet vast waar het over gaat, maar wij hebben zelf wel een gezamenlijk doel wat we willen bereiken met dit stuk. Dit hebben we ook besproken tijdens het repetitieweekend. Maar dit gaan we niet prijsgeven, we laten het aan het publiek over”, zo vertelt Bram. En voor de spelers is het interessant dat ze de lange weg naar dit doel afleggen tijdens het opvoeren. “Het was bijna een hallucinerende trip”, omschrijft speelster Jente Poiesz. 

Het is de ruimte voor interpretatie wat Het Proces zo interessant maakt om te bezoeken. Tijdens een scène waarin een poortwachter Jozef K. uitnodigt de poorten door te lopen, als hij durft, wordt er door het publiek wat gelachen door de manier waarop het gebracht wordt. Maar toch voel je de diepere laag van symboliek als de poortwachter zegt: “De poort van de wet staat altijd open […] Als je het verleidelijk vindt om naar binnen te kijken, waarom probeer je niet door de poort te gaan? […] Wil je dat ze denken dat je in een proces van een jaar níks hebt geleerd?”. Tijdens deze scène gingen mijn eigen gedachten en ideeën alle kanten op, maar ik ga ze  niet met jullie delen. Ga vooral Het Proces bezoeken, en vorm je eigen mening.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s