Bowie: Part 2

Door Myrte Brander

I don’t know where I’m going from here, but I promise it won’t be boring.”  – David Bowie

Een week geleden schreef ik Bowie: Part 1 naar aanloop van het spektakel dat op donderdag 10 december plaats zou vinden. Inmiddels is deze dag geweest en verkeer ik in een roes: een soort dinsdagdip. Alsof ik oppeppende middelen heb gebruikt, het de dag erna is, ik geen zin meer heb in het normale leven en bij alle sociale interactie binnenin mij een tergende zucht klinkt. Zo gaaf was het, dat de volgende dagen er bleek bij afstaken.

Het was de perspreview van het concert What’s on David Bowie’s Playlist? en de tentoonstelling David Bowie is, en het bovenstaande is waarschijnlijk het grootste compliment dat ik ze zou kunnen geven.

Om de dag samen te vatten: ik ben van een “Bowie-fan” (tussen aanhalingstekens want relatief gezien stelde dit niet zoveel voor) tot een fanatiek Bowie adorateur geëvolueerd. Nu is het niet helemaal eerlijk om zulke enthousiaste, lovende woorden op te schrijven zonder een poging te doen op een objectieve manier de dag, het concert en de tentoonstelling te beschrijven. Zoals Andreas Blühm – directeur van het Groninger Museum – in zijn welkomstspeech David Bowie omschreef met de woorden “populair en intelligent” (met nadruk op dat laatste), wil ik hier graag een beeld schetsen van de kosmopolitische en intelligente dimensies die zijn toegevoegd aan het beeld dat ik had van Bowie.

De Elementen

Als start is uitgerekend het laatste museumstuk in de tentoonstelling David Bowie is een goed uitgangspunt. Dit stuk heet The Periodic Table of Bowie, gemaakt door kunstenaar Paul Robertson.

Periodic table
The Periodic Table of Bowie (Paul Robertson)

De kleurrijke periodieke elementen verwijzen in dit geval niet naar scheikundige bestanddelen waaruit onze wereld is opgebouwd, maar naar de grootheden in de kunst-, muziek-, theater- en filmwereld waaruit Bowie is opgebouwd. Nu wil ik hiermee niet beweren dat Bowie een samenraapsel is van geleende onderdelen van andere artiesten, integendeel. David Bowie is een kameleon die de wereld en mensen om zich heen absorbeert en vervolgens kunst produceert die individualiteit uitdraagt en tegelijkertijd toekomstvisie in zich draagt.


Een Mooiere Toekomst

Individualiteit en toekomstvisie. “Waar heeft ze het in vredesnaam over?” Terechte vraag. Bij wijze van antwoord zal ik een aantal anekdotes vertellen, waarbij deze twee woorden de rode draad vormen. De eerste anekdote gaat over de opvoering van het Noord Nederlands Orkest (NNO) van de Vier Letzte Liederen van Richard Strauss tijdens het concert What’s on David Bowie’s Playlist?. Strauss componeerde het stuk aan het eind van zijn leven en verwerkte de vier jaargetijden erin als metafoor voor het leven: van opbloei tot neergang en verval. Bowie werd zo ontzettend aangegrepen door deze Liederen, dat hij zijn album Heathen erop baseerde. Hij wilde een album maken dat tijdoverschrijdend zou zijn, met dezelfde sfeer, spiritualiteit en zwaarheid als het werk van Richard Strauss. Zijn dochter was net geboren en het was de donkere tijd vlak na 9/11. Heathen zou een album zijn over angst, overtuiging en
het doorbreken van angst. Dat zijn dochter zou mogen opgroeien in een mooiere toekomst.

Bowie Future

Vrijheid

Nu iets heel anders. Donderdagochtend raakte ik aan de praat met de twee geweldige curators van David Bowie is, Victoria Broackes en Geoffrey Marsh. De vraag die mij al de hele tijd bezig hield was hoe mijn eigen generatie Bowie ervaart, dus deze vraag legde ik bijna struikelend over mijn woorden voor aan Victoria en Geoffrey (ik was lichtelijk geïntimideerd door hun ontzettende Brits-heid en natuurlijk hun beroemde status). Geoffrey zei lachend dat ik dan beter met Victoria kon praten, want zij heeft vier dochters, maar stak vervolgens van wal met uitgebreide theorieën.

In de jaren ’60 en ’70, toen Geoffrey zelf jong was en Bowie zijn eerste lp’s uitbracht, was de wereld heel anders. Klinkt cliché, maar moet je nagaan dat in die tijd slechts de helft van de Engelse huishoudens een telefoon had. Dé manier om uit te reiken naar de buitenwereld en nieuwe mensen te ontmoeten die like-minded zijn, was om naar concerten te gaan of rond te lopen met je net gekochte lp geklemd tegen je buik (bleef je ook nog lekker warm). Tegenwoordig is de muziekbeleving heel anders: je hebt de mogelijkheid in contact te komen met alles wat er op de wereld gecomponeerd en geproduceerd wordt, en plukt hier de liedjes of artiesten uit die je aanspreken. Victoria: “het is alsof je door een bibliotheek wandelt, dan ga je ook niet zeggen dat je Shakespeare niet gaat lezen omdat het vijfhonderd jaar geleden geschreven is”. Zo ook dat wij nu naar Bowie luisteren, maar misschien niet al zijn lp’s in de kast hebben staan.

IMG_2242-ANIMATION

De wereld was ook om een andere reden heel anders: men was in de ban van de Koude Oorlog. Geoffrey praatte met zijn vrienden over de vraag wanneer Rusland zou binnenvallen. Er was een fysieke scheiding tussen Oost en West (hoe gestoord is dat eigenlijk), net als dat er twee visies bestonden op de toekomst. Iedereen werd gegrepen door ofwel de communistische toekomstvisie, ofwel hetgene dat het Westen hier tegenover stelde. David Bowie steeg hier bovenuit. Hij transformeerde de wereld door de nadruk te leggen op individualiteit. Mensen moesten volgens hem doen wat zij zélf wilden doen. Hij stond voor androgynie, voor het uitdrukken van seksualiteit op de eigen manier en voor vrijheid. Maar: hij vertelt mensen niet hoe ze zouden móeten zijn.


Een Levende Mythe

Het NNO speelde ook de symfonie Heroes van Philip Glass. Deze symfonie heeft als uitgangspunt het album Heroes van David Bowie. De verwantschap tussen de stukken is niet direct duidelijk, dus ik probeerde mij tijdens het concert te verplaatsen in het Berlijn ten tijde van de Berlijnse muur: dit is waar Bowie op uitkeek toen hij het album schreef. In de symfonie van Glass hoorde ik dreiging, marcherende ritmes en een opzwepende, opbouwende kracht. Vermengd met een vleug van hoop denk ik de link te horen met Bowie: “We can be heroes!”.

Ik wil nog veel en veel meer vertellen, dus ik moet mijzelf dwingen het te laten bij toch wel het hoogtepunt van het concert What’s on David Bowie’s Playlist?: de mash-up van Bowie-nummers door Anthony Fiumara – ‘composer in residence’ bij het NNO – geheten David Bowie XL. Dit was met recht de klapper van de avond (al vond ik ook Wende Snijders steengoed, die met haar stem een match kon vormen voor het enorme orkest). De muzikaliteit die uit David Bowie XL sprak geef ik een tien. Ik droomde volledig weg tot aan de minutenlange staande ovatie, waarna de dirigent het orkest weer tot spelen aanzette en de hele zaal stond mee te klappen en te dansen. Het bijzondere hieraan voor mij was de ontdekking dat in de nummers van Bowie veel meer muzikaliteit zit dan ik aanvankelijk doorhad.

Ik wil het eigenlijk nog hebben over Mad Man, Bertolt Brecht, expressionisme, ruimtevaart, Tibet, Elvis Presley, Jett Rebel, Japans Kabuki-theater, A Clockwork Orange en GTA, maar dan zijn jullie morgen nog niet klaar met lezen. Daarom zal ik afsluiten met de woorden: David Jones (de echte naam van Bowie) heeft van zichzelf een mythe gemaakt. David Bowie bestaat eigenlijk helemaal niet. Hij is een creatie die aanzien, populariteit en succes heeft, door slechts te zijn wat hij is: een kameleon met ontzettend veel talent, die via zijn individualiteit de wereld steeds een stapje vooruit brengt.

IMG_2555

 

De foto’s zijn gemaakt door mijzelf.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s